Torokul Doorov

Залкар жазуучу Чыңгыз Айтматовдун кызы Ширин Айтматова түштүктөгү улуттар аралык жаңжалдан кийин гуманитардык жардам алып барган жаштардын катарында эки ирет Ошко барып келди. Ал коогалаңдан жапа тарткан кыргыздар менен да, өзбектер менен да сүйлөшүп, алардын муңун угуп кайткан. Азыр эми өзү ал жакта тарткан видео-клиптерди интернеттеги “Facebook” баракчасы аркылуу бүт дүйнөгө таратып жатат. Жанар Акаев: Ширин, мен сиздин Ош окуясы боюнча жазган баяндарыңызды, тарткан видеолоруңузду абдан көп жолу көрдүм. Байкашымча, сиз түштүктөгү коогалаңды жүрөгүңүз менен кабыл алып, катуу кейидиңиз. Балким, Чыңгыз Төрөкулович да 1990-жылдагы Ош окуясы тууралуу силерге көп айтчу окшойт? Ширин Айтматова: Мен 16-июнда иним Элдар менен Ошко учуп бардым. Батыштын маалымат каражаттарында бул окуя кандай чагылдырылганын кыргызстандыктар жакшы билишет. “Геноцид”, “тукум курут” деп атап жиберишти. Мен ушул терминдин бизге колдонулуп жатканына абдан катуу тынчсыздандым, кайгырдым. Чет мамлекеттерге анча б...

By Torokul Doorov, Charles Recknagel The fast-moving crisis in southern Kyrgyzstan -- where some 400,000 people have been displaced amid deadly ethnic violence -- would be enough to challenge even the most stable government. But the interim administration of Roza Otunbaeva, propelled to power amid street fighting in Bishkek two months ago, often seems particularly ill-prepared for the task. The government's difficulties were highlighted today as acting Prime Minister Otunbaeva flew to Osh to reassure her countrymen the worst was over. But as she met with officials and visited a hospital, she stayed away from the city's devastated Uzbek neighborhoods, where hundreds of Uzbeks remain huddled behind massive barricades and unidentified gunmen continue to fire rounds. Otunbaeva gave no reason for staying out of the danger zone. But her decision risked giving the impression that neither she nor the military commanders who report to her have the power to move freely through the city....

Жакында мен Прагадагы кадимки эле дүкөндөрдүн биринде кызыктуу бир адам менен таанышып калдым. Биз жубайым, кызым менен кассага кезекте турганбыз. Артыбызда бир чех аксакал аялы менен турушкан. Көңүл деле бурган эмесмин. Кызымды колума көтөрүп алган элем. Бир жашка да чыга элек Каныкей чоң-атасын эстеп кеттиби, айтор, ал кишиге жылмайып, ойной баштаган... :) Сүйлөшө кеттик. Ал чехиялык журналист болуп чыкты. “Азыр пенсиядамын”, - дейт. Биз Кыргызстандан келгенибизди угуп, туура жарым кылым мурда (!!!) Ысык-Көлгө барганын, кыргыз тоолорун дүйнөдөгү эң кооз деп билээрин айта баштады. Көрсө, бул аксакал Ян Петранек Чехиядагы эң абройлуу ветеран-журналисттердин бири экен. Өлкөдөгү негизги телеканал, радио, гезиттер ага дайыма дүйнөдөгү тигил же бул окуяларды комментарийлеп беришин сурап турушат. 1960-жылдары Чехия мамлекеттик радиосунун СССРдеги, Кытай, Индия, Вьетнам, Ооганстандагы кабарчысы болуп жүрүптүр. “Чыныгы эларалык журналист”, - деп ойлоп калдым. Анан Кыргызстанда жакында апрель...

Биз журналист Эсенбай Нурушев менен кыргыз тили жөнүндө талкууну улантабыз. Маектин буга чейин бөлүгүн мына бул жерден окуңуз : Анан төмөндө маектин уландысын окугандан кийин, өзүңүздүн пикириңизди да калтырууну унутпаңыз. Кыргыз журналистикасында кыргыз тили кандай колдонулуп жатканы жөнүндө Эсенбай агайга суроо болсо, жазгыла. Келеркисинде жооп алганга аракет кылам. ... - Бирок эски сөздүктөрдүн азыркы практикага пайдасы тиеби? Азыр заман башка, доор башка, алардан көрө учурга ылайык сөздүктөрдү чыгарышпайбы деп айтчулар да табылышы ыктымал. Буларда баарыдан мурда сөз жатат, сөздү аңтарсаң тарых чыгат. Кашгариде, маселен, отуз чакты элдин аты аталган, алардын арасында башгирт, хыргыз, уйгур, хытай бар, калгандары азыр жок. Ал эми орхон-енисей жазмаларында азыркы биздин тилдеги сөздөр жайнап жүрөт, айрым сөздөр, атүгүл айтымдар ошол формасынан бузулган эмес: түн, күндүз, үчүн, кара теримди төктүм, кызыл канымды жүгүрттүм ж.б. Ушундан улам аларга салыштырып, кыргыз сөздөрү кантип өзгөр...

Кыргызстанда кыздарды эркине карабай ала качуу жосунсуз көрүнүшү улам кеңири таралууда. Анын курмандыктары үчүн келечекте жеке турмушун оңдоо - өтө чоң мүшкүл. "Азаттыкта" мен ушул көрүнүштүн курмандыктарынын биринин тагдыры жөнүндө видео-материал жасадым. Кыз ала качуу тууралуу силердин оюңар кандай?

Силерге бир жаңылык айтайын деп турам: Азыр эле журналист Арслан Капай уулу менен сүйлөштүм. Буюрса, жакынкы күндөрү "Беделдин белиндеги каргыш" чыгармасы Бишкектеги "Бийиктик" басмаканасынан китеп болуп чыгат экен. Анын ачылышы да Бишкекте өтө тургандай (качан экендигин кийин тактап, жазам). Ошентип, кыргыз адабияты Улуу Үркүн жөнүндө мыкты тарыхый-адабий чыгарма менен толукталганы турат.

Жакында кыргыздар 20-кылымдагы Улуу Үркүндүн курмандыктарын эскеришти. Жамы журт анда кырылып калган кыргыздын кайгысы тууралуу сүйлөдү, ичтен сызып, жашын жута ошол окуянын не геноцид, не баскынчылык, не бир башка аттарын айта албай, тарыхка баасын бере албай турду. Мезгили келгенде, буга тарых өзүнүн сөзүн айтаар. Азырынча ошол мезгилдин адабий, көркөм жагына кайрылалы: Белгилүү журналист, тарыхчы Арслан Капай уулу жакында мына ошол Улуу Үркүн окуялары жөнүндө көркөм чыгарма жазды . Орусиядагы кыргыз режиссеру Нурбек Эген “Беделдин белиндеги каргыш” деген ошол повесттин негизинде көркөм тасма да тарта турганын “Азаттыкка” билдирген . Мен ошол повесттин алгачкы окурмандарынын бири болгонума аябай кубанып турам. Азыр эми автордун өзүнүн уруксатын алгандан кийин, силерге да анын бир бөлүгүн көрсөтөйүн дедим. Ой-пикирлерди ушул жерге калтырыңыздар. Автордун өзү менен байланышам десеңиз, мына бул даректерге жазсаңыз болот: arslan.koichiev@bbc.co.uk же: arslankoichiev@gmail.com (Сүрөт ...

Ойлосом, мен мурда тай агам менен көп деле сүйлөшчү эмес экем. Балалыгымдан эсимде калганы – анын колуна кетмен көтөрүп, таштак бийик жананын чокусуна үй салып, айлананы таштан арылта арык салып, суу коюп, өрүк-алма тигип, мөмөсү аз же начар дарактын шагын кыйып, оордуна жакшы сорттун бутагын "пайванттап", керели-кечке жылдан-жылга бакты караганы... Башынан калпагын түшүрбөй, жакасын жайлата ачып, кетмен көтөргөн кишинин мына ушул образы көз алдымда мөөрдөй сакталып калган тура. Бир топ жыл четте жүрүп, кайра тагам менен жолукканы анын жанагы таш баскан жанасына келдим. Көргөн көзүмө ишене албай, көкүрөктү бир жагымдуу чымчылай, көздөрдү тойгуза алгыс бир сезимдер курчап турду - бопбоз талаанын оордуна чыныгы бейиштин төр багына келгендей болдум: айлана жапжашыл, алма десең бойго жеткен кыздын үрпүндөй тырсыйган мөмөлөрү шагын сындыргыдай салыптыр, өрүк десең чыныгы дефицит сортко айланган кандек, мурсанжалинден берки Баткенде сейрек кездешип калган өрүктүн күн нурунун чек...

Кыргызстандын түштүгүндөгү Лейлек районунда ушундай бир "бейиш жерлер" бар. Акын Курбаналы Сабыровдун ырларында көп кездешкен Козу-Баглан дайрасынын шар үнүн, жээктеги чөптүн ташка айткан сырын угуп, бул жердеги тоолор нечен кылымды карытып жатат... Жогорудагы сүрөттөгү жерди менин ыраматылык тайэнем "Апак" деп атап койчу. Бу жердеги боз адырлар этегин көрсөткүчү жок... Мен ушундай жерлерди көргөндө, чынын айтсам, сүрөтчү иниме кызганып кетем. Бул - Лейлектеги Белес айылына бараткан жолдогу көрүнүш - атамдын сүйүктүү жери, акын үчүн илхамдын чыныгы уюгу Мына бул жерге мен дайыма келгим келе берет. Катраңдан Өзгөрүш деген айылга кирип бараткан жол. Чындап эле ушул жерде аалам "өзгөрөт"... Белестин түрүлгөн билеги :) Мен бүгүн силерге өзүмдүн эң сүйүктүү жерлеримдин бирин көрсөттүм. Сүрөттөр да өзүмдүкү. Эми силер да Кыргызстанда өзүңөрдүн сүйүктүү жерлериңер менен бөлүшпөсөңөр болбойт го? :)

Эртең Кыргызстанда президенттик шайлоо өтөт. Ага алты талапкер катышып жатат. Баары эле мыйзам бузуулар көп болот, дагы эле азыркы президент Курманбек Бакиев шайланат дешет. Билбейм... Канткен күндө да, мунун баарын - добуш берүү кандай өткөнүн - эртең "Азаттыктан" бишкек убактысы боюнча 21:00-22:00 чейинки бир сааттык түз ободогу программада айтып беребиз. Аны мен алып барам. Көптөгөн кызыктуу талкуулар, интервьюлар, облустардагы кабарчылардан түз ободо маалымат болот. Укканга аракет кылгыла :) Акыркы күндөрү блогго дээрлик эч нерсе жазбай калганым да убакыттын жоктугунан. Кечирээрсиңер. Кантсе да мамлекет үчүн "жөнөкөй эмес күндөрдү" баштан кечирип жатабыз. Кимди караба "Мен шайлоого барсам-барбасам, Ак Үйдөн кандай команда болсо, ошол президент болот да" дешет. Адамдарда шайлоого карата ишеним өчүп калгандай. Чын эле ошондойбу же бул болгону жалган эле сезимдерди? Өз оюңарды айткылачы.

Kyrgyz Opposition Forces are holding demonstrations in the capital city of Bishkek and other cities of the country. Today, in the morning I have witnessed the beginning of demonstrations at M.Gorkyi square in the centre of Bishkek. There were around 1500 people, and many of them supported opposition leaders’ speech calling for change the President Bakiev’ regime. Here are some pics I’ve taken from that meeting… You can find more information following the web site of Radio Azattyk (Kyrgyz), and English language main web-site of our radio Free Europe/Radio Liberty

Саламатсыздарбы! “Эркин Европа/Азаттык” радиосунун “Азаттык плюс” жамааты сиздерди Фэйсбуктагы озунун баракчасына чакырат. Биз Теле, Радио жана Интернет платформаларында озубуздун жаны сезонду баштап жатабыз. Жаны идеялар, сунуш-пикирлер жана коз-караштар менен айкалышкан мыкты кыргыз журналистикасын сиз http://www.azattykplus.kg/ баракчасынан таба аласыз! Биздин сыйлуу коногубуз болунуз! “Азаттык плюс” командасы -- Hello everybody! "Azattyk Plus" of RFE/RL is pleased to invite you to Join its Facebook page. We are starting our New season on TV, Radio and Internet platforms. Good Kyrgyz Journalism with fresh ideas and points are in http://www.azatykplus.kg/ Kosh kelingizder and Welcome to Azattyk Plus! Azattyk Plus Team

It’s been a “silent period” since last September, when I wrote here last time from Moscow. Now, I’m in Bishkek, Kyrgyzstan. I have changed a lot in my life, including even that struggle with giving up of some bad habits like smoking. :) The colour is different here: it's brighter, less depressive and with a sense of unconcern… I may be wrong though. You can find it, feel it here in my new "photo-report series" from Kyrgyzstan. Let's start then! Here is the 1st report. I'd call it just "Return". -- "Three friends" (October, 2007) "The brigadier" (Temir village, 2007) Issyk-Kul Lake, 2007

What do you know about Kyrgyzstan? You may know that Kyrgyzstan’s located in Central Asia, you might know about Lake of "Issyk-Kol" (Warm lake), or even about Tulip Revolution of 2005. But Kyrgyzstan is also known as an “island of democracy” in a region… One of the main factors that provided confidence for such image is a strong civil society. There are more than 8 000 non-governmental organizations have registered in the country, and about 500 of them are in proactive position. But for the country like Kyrgyzstan with its about 5 million population (more than 1 million have fled to other countries for a better life) even this number of NGO’s would be enough, if there is a possibility to work, to help people in a fighting against corruption, against poverty, and unfairness of the juridicial system. Dear friends, here is an article from the Radio Free Europe/Radio Liberty’s correspondent Janyl Chytyrbaeva , reporting about different forms of attacks against civil society acti...

By BAGILA BUKHARBAYEVA The Associated Press Saturday, June 2, 2007; 7:18 AM MANAS AIR BASE, Kyrgyzstan -- When Defense Secretary Robert Gates visits next week, he'll find pressure from Russia and China , as well as some Kyrgyz officials, to close this Central Asian outpost of American military might. The Manas Air Base was set up to support U.S. operations in nearby Afghanistan , but it is part of high-stakes contest for political influence being played out across a region with vast natural gas and oil reserves. Small, poor and politically unstable, Kyrgyzstan is nevertheless being aggressively courted by the United States, Russia and China because of its strategic location. Russia also has an air base in this former Soviet republic of 5 million, part of a regional security treaty. But tensions surrounding the air base have hurt Washington's efforts to gain favor here. There have been disputes over payments, a fatal shooting and the mysterious reported kidnapping of an America...

BISHKEK, May 30, 2007 (RFE/RL) -- Kyrgyzstan's presidential medical department says Prime Minister Almazbek Atambaev was poisoned with an unknown toxin, supporting Atambaev's earlier claims that he nearly died of poisoning. According to the medical report, Atambaev underwent medical tests on May 14 at the clinic used by government officials. He was diagnosed with an "acute form of toxic hepatitis of unknown origin," which the report said proves that unidentified toxins had entered his blood. Atambaev spoke to journalists about the medical report. No Investigation "As you know, there are lots of different opinions regarding my health," he said. "Some people say 'Atambaev made up all of this to promote himself.' That's why I got this medical report. It says 'Atambaev was poisoned.' It's not good when somebody poisons a prime minister in the [Kyrgyz] White House. But the general prosecutor and the security services do not care....