Skip to main content

Posts

Showing posts with the label kyrgyz

Тилдеги жаңы-эски сөздөр

Биз журналист Эсенбай Нурушев менен кыргыз тили жөнүндө талкууну улантабыз. Маектин буга чейин бөлүгүн мына бул жерден окуңуз : Анан төмөндө маектин уландысын окугандан кийин, өзүңүздүн пикириңизди да калтырууну унутпаңыз. Кыргыз журналистикасында кыргыз тили кандай колдонулуп жатканы жөнүндө Эсенбай агайга суроо болсо, жазгыла. Келеркисинде жооп алганга аракет кылам. ... - Бирок эски сөздүктөрдүн азыркы практикага пайдасы тиеби? Азыр заман башка, доор башка, алардан көрө учурга ылайык сөздүктөрдү чыгарышпайбы деп айтчулар да табылышы ыктымал. Буларда баарыдан мурда сөз жатат, сөздү аңтарсаң тарых чыгат. Кашгариде, маселен, отуз чакты элдин аты аталган, алардын арасында башгирт, хыргыз, уйгур, хытай бар, калгандары азыр жок. Ал эми орхон-енисей жазмаларында азыркы биздин тилдеги сөздөр жайнап жүрөт, айрым сөздөр, атүгүл айтымдар ошол формасынан бузулган эмес: түн, күндүз, үчүн, кара теримди төктүм, кызыл канымды жүгүрттүм ж.б. Ушундан улам аларга салыштырып, кыргыз сөздөрү кантип өзгөр...

ТИЛ ТИРЕГИ - ИЛИМ (уландысы)

Белгилүү журналист Эсенбай Нурушев менен кыргыз тили жөнүндөгү талкууну улантабыз. Маегибизди биз үтүрдүн оорду менен баштап, тилди изилдеген илим тууралуу сөз менен токтоткон элек . Бул ирет ошонун уландысын окуңуздар: -- ... - Сиздин оюңуз кандай бу жагынан? - Билингвизмде экинчи бир тилдин таасиринде, анын үстөмдүгүндө калган тилди адстрат дешет. Ал эми субстрат деп келгиндердин тилинен улам турмуштун көп чөйрөлөрүнөн сүрүлүп калган, бирок ошол келгин тилге таасир тийгизе алган жергиликтүү тилди айтат. Ушул эки позициядан карап эле биздин улуттук тил булардын кайсынысына кирерин билсе болот. Дегеле тилдин изилдей турган маселелери, проблемалары толтура. Батышта азыр тилди тигил же бул өлчөмдө изилдебеген, ага тике же кыйыр түрдө кайрылбаган илим жок. Психолингвистика, нейролингвистика, социолингвистика, семиоанализ, семиотика, герменевтика, иши кылып, толгон-токой агымдар, багыттар бар. Аларды айтпаганда деле кыргыз тилин грамматологиянын, текстологиянын, ошол эле билингвизмдин пози...

Кыргыздардын 1916-жылкы көтөрүлүшү тууралуу роман жарык көрдү

Бишкектеги "Бийиктик" басмаканасы тарыхчы жана журналист Арслан Капай уулу Койчиевдин "Мисмилдирик" (Беделдеги каргыш) романын басып чыгарды. Чыгарма кыргыздардын 1916-жылкы улуттук-боштондук көтөрүлүшүнө арналып, ал окуялар Мукай Камбаров, Камбар болуш, Нарбото, Карагыз апа сыяктуу каармандарлын тагдыры аркылуу сыпатталган. "Мисмилдирик" (Беделдеги каргыш") романы кыргызстандык сынчы-адабиятчылардын жылуу пикирин жаратууда дешет китептин мазмуну менен таанышып чыккандар. Көлөмү он беш басма табактан бир аз ашыгыраак роман 1000 нускада жарык көрүп, жакынкы күндөрү китеп дүкөндөрүнө түшмөкчү. (Романдын бир бөлүгүн бул жерден окуңуз... )

Бакыт үчүн күрөш

Кыргызстанда кыздарды эркине карабай ала качуу жосунсуз көрүнүшү улам кеңири таралууда. Анын курмандыктары үчүн келечекте жеке турмушун оңдоо - өтө чоң мүшкүл. "Азаттыкта" мен ушул көрүнүштүн курмандыктарынын биринин тагдыры жөнүндө видео-материал жасадым. Кыз ала качуу тууралуу силердин оюңар кандай?

"Беделдин белиндеги каргыш" жакында басылат

Силерге бир жаңылык айтайын деп турам: Азыр эле журналист Арслан Капай уулу менен сүйлөштүм. Буюрса, жакынкы күндөрү "Беделдин белиндеги каргыш" чыгармасы Бишкектеги "Бийиктик" басмаканасынан китеп болуп чыгат экен. Анын ачылышы да Бишкекте өтө тургандай (качан экендигин кийин тактап, жазам). Ошентип, кыргыз адабияты Улуу Үркүн жөнүндө мыкты тарыхый-адабий чыгарма менен толукталганы турат.

Улуу Үркүн жөнүндө повесть

Жакында кыргыздар 20-кылымдагы Улуу Үркүндүн курмандыктарын эскеришти. Жамы журт анда кырылып калган кыргыздын кайгысы тууралуу сүйлөдү, ичтен сызып, жашын жута ошол окуянын не геноцид, не баскынчылык, не бир башка аттарын айта албай, тарыхка баасын бере албай турду. Мезгили келгенде, буга тарых өзүнүн сөзүн айтаар. Азырынча ошол мезгилдин адабий, көркөм жагына кайрылалы: Белгилүү журналист, тарыхчы Арслан Капай уулу жакында мына ошол Улуу Үркүн окуялары жөнүндө көркөм чыгарма жазды . Орусиядагы кыргыз режиссеру Нурбек Эген “Беделдин белиндеги каргыш” деген ошол повесттин негизинде көркөм тасма да тарта турганын “Азаттыкка” билдирген . Мен ошол повесттин алгачкы окурмандарынын бири болгонума аябай кубанып турам. Азыр эми автордун өзүнүн уруксатын алгандан кийин, силерге да анын бир бөлүгүн көрсөтөйүн дедим. Ой-пикирлерди ушул жерге калтырыңыздар. Автордун өзү менен байланышам десеңиз, мына бул даректерге жазсаңыз болот: arslan.koichiev@bbc.co.uk же: arslankoichiev@gmail.com (Сүрөт ...

Биздин “мичурин”

Ойлосом, мен мурда тай агам менен көп деле сүйлөшчү эмес экем. Балалыгымдан эсимде калганы – анын колуна кетмен көтөрүп, таштак бийик жананын чокусуна үй салып, айлананы таштан арылта арык салып, суу коюп, өрүк-алма тигип, мөмөсү аз же начар дарактын шагын кыйып, оордуна жакшы сорттун бутагын "пайванттап", керели-кечке жылдан-жылга бакты караганы... Башынан калпагын түшүрбөй, жакасын жайлата ачып, кетмен көтөргөн кишинин мына ушул образы көз алдымда мөөрдөй сакталып калган тура. Бир топ жыл четте жүрүп, кайра тагам менен жолукканы анын жанагы таш баскан жанасына келдим. Көргөн көзүмө ишене албай, көкүрөктү бир жагымдуу чымчылай, көздөрдү тойгуза алгыс бир сезимдер курчап турду - бопбоз талаанын оордуна чыныгы бейиштин төр багына келгендей болдум: айлана жапжашыл, алма десең бойго жеткен кыздын үрпүндөй тырсыйган мөмөлөрү шагын сындыргыдай салыптыр, өрүк десең чыныгы дефицит сортко айланган кандек, мурсанжалинден берки Баткенде сейрек кездешип калган өрүктүн күн нурунун чек...

Илхамдын очогу

Кыргызстандын түштүгүндөгү Лейлек районунда ушундай бир "бейиш жерлер" бар. Акын Курбаналы Сабыровдун ырларында көп кездешкен Козу-Баглан дайрасынын шар үнүн, жээктеги чөптүн ташка айткан сырын угуп, бул жердеги тоолор нечен кылымды карытып жатат... Жогорудагы сүрөттөгү жерди менин ыраматылык тайэнем "Апак" деп атап койчу. Бу жердеги боз адырлар этегин көрсөткүчү жок... Мен ушундай жерлерди көргөндө, чынын айтсам, сүрөтчү иниме кызганып кетем. Бул - Лейлектеги Белес айылына бараткан жолдогу көрүнүш - атамдын сүйүктүү жери, акын үчүн илхамдын чыныгы уюгу Мына бул жерге мен дайыма келгим келе берет. Катраңдан Өзгөрүш деген айылга кирип бараткан жол. Чындап эле ушул жерде аалам "өзгөрөт"... Белестин түрүлгөн билеги :) Мен бүгүн силерге өзүмдүн эң сүйүктүү жерлеримдин бирин көрсөттүм. Сүрөттөр да өзүмдүкү. Эми силер да Кыргызстанда өзүңөрдүн сүйүктүү жерлериңер менен бөлүшпөсөңөр болбойт го? :)

Кыргызстан келечегин тандоого даярбы?

Эртең Кыргызстанда президенттик шайлоо өтөт. Ага алты талапкер катышып жатат. Баары эле мыйзам бузуулар көп болот, дагы эле азыркы президент Курманбек Бакиев шайланат дешет. Билбейм... Канткен күндө да, мунун баарын - добуш берүү кандай өткөнүн - эртең "Азаттыктан" бишкек убактысы боюнча 21:00-22:00 чейинки бир сааттык түз ободогу программада айтып беребиз. Аны мен алып барам. Көптөгөн кызыктуу талкуулар, интервьюлар, облустардагы кабарчылардан түз ободо маалымат болот. Укканга аракет кылгыла :) Акыркы күндөрү блогго дээрлик эч нерсе жазбай калганым да убакыттын жоктугунан. Кечирээрсиңер. Кантсе да мамлекет үчүн "жөнөкөй эмес күндөрдү" баштан кечирип жатабыз. Кимди караба "Мен шайлоого барсам-барбасам, Ак Үйдөн кандай команда болсо, ошол президент болот да" дешет. Адамдарда шайлоого карата ишеним өчүп калгандай. Чын эле ошондойбу же бул болгону жалган эле сезимдерди? Өз оюңарды айткылачы.

Дамир Акматов: Балдардын жан дүйнөсүн бага албай калдык

Баланын руханий жактан өсүп жетилишине эстетикалык дарстардын мааниси зор. “Билген адам жердин сулуулугун билими жок такыр көрбөгөн жерден көрө алат” деген орус жазуучусу К.Паустовский. Соңку жылдары Кыргызстандагы мектептерде музыка, сүрөт сабактарына такыр көңүл бурулбай калды. Абалдан кантип чыкса болот? Кыргыз билим берүү академиясынын эстетикалык сабактар лабораториясынын ага илимий кызматкери Дамир Акматов “Азаттык” менен ой бөлүшөт. Дамир Акматов: Советтер Союзу таркагандан бери Кыргызстанда музыка, сүрөт сабактары боюнча мектептер үчүн бир да окуу китеби басыла элек. Казакстан, Өзбекстан, Орусиядан чыгып жаткан китептерди көрүп, ичиң күйөт. Бизде ал боюнча даяр китептер бар, бирок, кажаттын жоктугунан улам, чыкпай келет. Окуу китеп болбогондон кийин кандай билим берүү жөнүндө сөз кылабыз? Андан сырткары, жылдан жылга бул тармактарда окуу жайларга студенттерди кабыл алуу кыскарып баратат. Мектептерде эстетикалык предметтерге бөлүнчү сааттар азайды: жумасына болсо, бир жолу бол...

Кулда кулак жок

10-февралда Human Rights Watch эларалык уюму Орусиядагы мигранттардын абалын иликтеген баяндамасын жарыялады. Анда уюм орус өкмөтүн мигранттардын укугун коргоп, алардын жумуш шарттарын жакшыртууга чакырган. ( Макаланы толук окуу... )

2008: Скинхеддердин чабуулу күчөдү

2008-жылы Орусияда скинхеддердин колунан өлгөндөрдүн саны тарыхта болуп көрбөгөн жогорку чегине жетти. Расмий кабарларда үч кыргыз жараны былтыр орусиялык улутчул "такырбаш" жаштардын колунан набыт болгон делет. Укук коргоочулар скинхеддер ондон ашуун кыргыз жаранын өлтүрүштү дешет. (Макаланы толук окуу...)

RUSSIA: Racial Discrimination Accelerates

There are seven Kyrgyz migrants have been killed by skinheads in Russia from the beginning of 2008. Recently, Tair Jamgyrbaev, a Kyrgyz migrant worker in Moscow market, was killed yesterday. I decided to give a reference to my article published last year from Moscow: Tuman: RUSSIA: Racial Discrimination Accelerates

Kyrgyz concert in Prague

We had an interesting enjoyable concert, organized by Janyl Chytyrbaeva, a Kyrgyz journalist in Czech Republic. It was an Independent Day of Kyrgyzstan (August 31), and she along with her ensemble in Prague gave an incredible evening to her friends and colleagues. I had a big luck to be there and capture some moments of that show. Here are some pictures and you can also find some more pics, video and audio materials in a few days from Janyl’s own web-site . Enjoy! :) -- Waiting... And drinking bear :) Finding the place... On the other side of a scene Janyl and her artists are preparing for the concert And finally it's show time! They are playing Temir Komuz And we like it! Kyrgyz "Angel dance" Janyl is playing Komuz Saira and Temir Komuz Saira is singing... Saira and belly dance Uzbek dance Jiva And at the end... Did you like it? :)

RUSSIA: Racial Discrimination Accelerates

By Torokul Doorov On May 24, Amnesty International, the human rights watchdog, presented annual report for 2007. The right group criticized Russia of intensifying pressure on civil society; independent media, turning a blind eye to the growing number of hate crimes targeting foreigners, immigrants and sexual minorities. As the flow of foreigners into Russia has significantly increased over the last years, the nationalistic moods amongst local populations are also growing. What are the reasons behind this tendency, how the government is coping with this problem? I reached up some local experts and labor migrants from Kyrgyzstan, to find out more. “When walking in the streets, local people with children demonstratively avoid us or skeptically look at us as if we would hurt their kids. Perhaps they think of us as uneducated people as we often are treated by locals as ignorant. The other day, I was traveling by subway and heard two old women in the wagon talking to each other: “Can you be...

The International Forum of Kyrgyz Diasporas

Hello everybody! I want to share my impressions with you on last trip to Kaluga! We had a great Forum yesterday in Russian region of Kaluga. It’s about three hours far from Russian capital of Moscow. The Kyrgyz Diaspora in Russia “Kyrgyz Unity” had organized The International Forum of Kyrgyz Diasporas. I had a good chance to meet with some leaders of Kyrgyz Diasporas from Turkey, Tajikistan, and Ukraine. Actually, I met some of them before in Kiev last February, so I was happy to meet them again, this time in Russia. Fantastic open place in a Russian forest, more than 32 yurtas (nomad’s tent), and Kyrgyz national sport “kurosh” (wrestling), national tradition “tushoo kesuu” (devoted with first steps of the child), and Kyrgyz national songs performed by Salamat Sadykova (People’s Artist of Kyrgyzstan) had just bewitched me… Now, time for some memories from that event: There was a long "symbolic" (with Kyrgyz and Russian flags) track to the main place And it was a beginning of ...