Torokul Doorov

     Менин жакшы таанышым, франциялык фоторепортер Уильям Даниэлс - бүгүн Сириядан Ливанга эвакуация кылынган эки журналисттин бири.     Ал Эдит Бувье деген журналист экөө бир нече убактан бери оппозиция курчоого алынып, аткылоого туш болуп жаткан Баба-Амр районунда калышкан. Дал ушул жердеги чабуулда жакында америкалык журналист Мари Колин менен франциялык сүрөтчү Реми Ошлик набыт болушкан эле...     Уильям менен мен акыркы жолу Парижде жолукканыма бир жарым жыл болуп калды. Ал көп жолу Кыргызстанда да болгон. Менин жубайым Гази менен бирге иштешип да жүрүштү. Мен андан кийинчерээк “Азаттыкка” маек да алгам .     Уильям, сага амандыкты тилейбиз.   (Сүрөттүн автору Уильям Даниэлс, Ош шаары, Кыргызстан)

Жакында мен Прагадагы кадимки эле дүкөндөрдүн биринде кызыктуу бир адам менен таанышып калдым. Биз жубайым, кызым менен кассага кезекте турганбыз. Артыбызда бир чех аксакал аялы менен турушкан. Көңүл деле бурган эмесмин. Кызымды колума көтөрүп алган элем. Бир жашка да чыга элек Каныкей чоң-атасын эстеп кеттиби, айтор, ал кишиге жылмайып, ойной баштаган... :) Сүйлөшө кеттик. Ал чехиялык журналист болуп чыкты. “Азыр пенсиядамын”, - дейт. Биз Кыргызстандан келгенибизди угуп, туура жарым кылым мурда (!!!) Ысык-Көлгө барганын, кыргыз тоолорун дүйнөдөгү эң кооз деп билээрин айта баштады. Көрсө, бул аксакал Ян Петранек Чехиядагы эң абройлуу ветеран-журналисттердин бири экен. Өлкөдөгү негизги телеканал, радио, гезиттер ага дайыма дүйнөдөгү тигил же бул окуяларды комментарийлеп беришин сурап турушат. 1960-жылдары Чехия мамлекеттик радиосунун СССРдеги, Кытай, Индия, Вьетнам, Ооганстандагы кабарчысы болуп жүрүптүр. “Чыныгы эларалык журналист”, - деп ойлоп калдым. Анан Кыргызстанда жакында апрель...

Биз журналист Эсенбай Нурушев менен кыргыз тили жөнүндө талкууну улантабыз. Маектин буга чейин бөлүгүн мына бул жерден окуңуз : Анан төмөндө маектин уландысын окугандан кийин, өзүңүздүн пикириңизди да калтырууну унутпаңыз. Кыргыз журналистикасында кыргыз тили кандай колдонулуп жатканы жөнүндө Эсенбай агайга суроо болсо, жазгыла. Келеркисинде жооп алганга аракет кылам. ... - Бирок эски сөздүктөрдүн азыркы практикага пайдасы тиеби? Азыр заман башка, доор башка, алардан көрө учурга ылайык сөздүктөрдү чыгарышпайбы деп айтчулар да табылышы ыктымал. Буларда баарыдан мурда сөз жатат, сөздү аңтарсаң тарых чыгат. Кашгариде, маселен, отуз чакты элдин аты аталган, алардын арасында башгирт, хыргыз, уйгур, хытай бар, калгандары азыр жок. Ал эми орхон-енисей жазмаларында азыркы биздин тилдеги сөздөр жайнап жүрөт, айрым сөздөр, атүгүл айтымдар ошол формасынан бузулган эмес: түн, күндүз, үчүн, кара теримди төктүм, кызыл канымды жүгүрттүм ж.б. Ушундан улам аларга салыштырып, кыргыз сөздөрү кантип өзгөр...

Жараткан айрымдарды өзгөчө көз-караш, өзгөчө сезим-туюмдар менен байытып коет экен. Мен Умида Ахмедова менен акыркы жылдары бир канча ирет көрүштүм. Чыгармачыл адам менен эмне жөнүндө сүйлөшмөк элек? Умиданын ар бир сөзүндө, ар бир баасында өзгөчөлүүлүк байкалып турат. Анын сүрөттөрү, фильми, видео-арт үчүн жасаган иштери, - баары биздин көздөр көрө берип, такыр чарчап, мокоп бүткөн жөнөкөй эле чындыкты көрсөтөт. Мына ошол чындыкты баары эле көрүүгө даяр эмес окшойт… Ал азыр өз өлкөсүндө айыпталып жаткан кези. Мен аны менен бүгүн сүйлөштүм.

Белгилүү журналист Эсенбай Нурушев менен кыргыз тили жөнүндөгү талкууну улантабыз. Маегибизди биз үтүрдүн оорду менен баштап, тилди изилдеген илим тууралуу сөз менен токтоткон элек . Бул ирет ошонун уландысын окуңуздар: -- ... - Сиздин оюңуз кандай бу жагынан? - Билингвизмде экинчи бир тилдин таасиринде, анын үстөмдүгүндө калган тилди адстрат дешет. Ал эми субстрат деп келгиндердин тилинен улам турмуштун көп чөйрөлөрүнөн сүрүлүп калган, бирок ошол келгин тилге таасир тийгизе алган жергиликтүү тилди айтат. Ушул эки позициядан карап эле биздин улуттук тил булардын кайсынысына кирерин билсе болот. Дегеле тилдин изилдей турган маселелери, проблемалары толтура. Батышта азыр тилди тигил же бул өлчөмдө изилдебеген, ага тике же кыйыр түрдө кайрылбаган илим жок. Психолингвистика, нейролингвистика, социолингвистика, семиоанализ, семиотика, герменевтика, иши кылып, толгон-токой агымдар, багыттар бар. Аларды айтпаганда деле кыргыз тилин грамматологиянын, текстологиянын, ошол эле билингвизмдин пози...

Dear friends! I have a great news and I’ve been fascinated when I first heard about that: Alan Johnston, a BBC correspondent in Gaza, who was kidnapped more than three months ago, has been released, BBC World Service reported !!! I was in the studio at that time (two hours ago actually) hosting the “Morning Show” at the “Azattyk” Radio station in Prague. And my producer opened the door with a sheet of paper: “Just received – Breaking news”! I was reading the breaking news to my audience, and you can’t imagine how much I was happy for this moment! :) I’m really happy that those days, munites and secunds of nightmare are finished!

Today, I have heard that slain Russian journalist Anna Politkovskaya posthumously awarded a “Freedom of the Press Award” of the U.S. National Press Club “for her fearless reporting on the behavior of the Russian military in Chechnya”. She worked for the “Novaya gazeta”, independent news-paper in Russia. In October 7, 2006, Anna Politkovskaya was murdered in the entrance of her flat building in Moscow. The killers have not been found yet.

News from BBC: A video has appeared on the internet showing the first pictures of BBC correspondent Alan Johnston since his abduction in Gaza on 12 March. It is said to have been posted by the Army of Islam, the group that says it is holding the reporter. In the video, Mr Johnston says he is in good health and that his captors have treated him well. The UK Foreign Office and the BBC said they were aware of the reports of the video and were investigating. Mr Johnston, 45, was seized nearly 12 weeks ago in Gaza City on his way home. It is unclear when the video, which has appeared on the al-Ekhlaas website, was recorded. Mr Johnston, seated and wearing a red sweatshirt, calls for an end to Western sanctions that have been imposed on the Palestinian government and also talks about Iraq and Afghanistan. Until now there has been virtually no news about Mr Johnston. He was the only Western reporter permanently based in Gaza and his abduction has triggered appeals for his release from lawmak...

By Chloe Arnold. MOSCOW, May 29, 2007 (RFE/RL) -- An international congress of journalists is convening in Moscow this week as concerns about media freedom in Russia continue to grow. In a separate session before the opening of the congress, participants discussed a global campaign against the continuing murders of journalists in Russia. In chilling footage shown at the start of the session, a female television journalist can be seen stumbling as she chases after a soldier while gunshots are fired overhead. Participants at the May 28 discussion were convinced of the need to challenge the Russian government and its failure to adequately protect journalists. But with no government officials present, some speakers said the debate was unlikely to change anything. “Our journalists have no protection, and that tells you that journalism is a very risky profession and that there is a great deal of unhappiness in society," said Vladimir Ryzhkov, an independent State Duma deputy. "Ther...